Historische fiets (wandel) routes rond Bakkeveen & Wijnjewoude
In het najaar van 2025 zijn er in en rond de dorpen Bakkeveen en Wijnjewoude 52 palen geplaatst met aanduidingen van historische punten. Het betreft veelal wyken en lanen. Deze zijn gegraven danwel aangelegd vanaf ca 1670 tot aan ca 1900.
Het landschap in het hart van Noord-Nederland is vanaf ca 1600 behoorlijk op de schop gegaan: letterlijk en figuurlijk. Bij het toenemen van de welvaart (o.a. Gouden eeuw) ontstond met name in de steden van Holland behoefte aan energie. Dit in de vorm van Turf.
Turf krijg je door drogen van hoogveen en laagveen. In ons gebied gaat het bijna alleen om hoogveen. Dat is hier gewonnen vanaf ca 1670 tot ca 1900. Om het hoogveen bereikbaar te maken en te drogen zijn vaarten en wyken gegraven.
Rond 1660 is de vaart vanaf Drachten ongeveer tot Bakkeveen gevorderd. Een paar jaar later wordt de vaart doorgetrokken tot nabij Haule om de hoogveenvelden daar te bereiken. Pas later is de aftakking naar Haulerwijk gegraven (en werd de hoofdtak). De zijtakken van de vaart noemen we wyken. Deze waren nodig om het water af te voeren (het veen moest drogen tot turf) en de turf moest getransporteerd worden. Alle transport ging toen over water, per boot. Door het weggraven van hoogveen is het landschap ingrijpend veranderd.
In sommige gebieden liggen meer wyken dan in andere gebieden rond Bakkeveen. De wyken werden alleen gegraven naar daar waar hoogveen was. Voor weinig hoogveen kon het niet uit een wyk te graven (het was allemaal handwerk).
Voor Bakkeveen en Wijnjewoude zijn 2 routes beschreven waarbij je langs alle historische wyken, lanen en objecten geleid wordt. De in totaal 52 namen staan op bordjes. Op het paaltje kun je een QR-code scannen voor meer informatie. Dat kun je ook thuis doen. Je bereikt de info via www.bakkeveen.nl/qr (en wijnjewoude.net/qr).
De Bakkeveen route langs 32 paaltjes
Hieronder het kaartje.
Digitaal: klik hier
GPX voor navigatie: klik hier
Hierboven een kaartje van de Bakkeveen route. De cijfers in de cirkels corresponderen met de nummers in de tekst bij de vetgedrukte namen van de objecten.
Hieronder een korte route omschrijving; tezamen met het kaartje gaan we ervan uit dat de route duidelijk is. De star van de fietsroute is in centrum Bakkeveen bij FKP39 (=FietsKnoopPunt 39) en het einde is bij camping Ikeleane. De lengte is ruim 21 km.
Je vertrekt in centrum Bakkeveen bij FKP39. Als het meezit is daar dan ook al een plateau geplaatst met enkele historische foto’s. Je kunt zien hoe de omgeving er een kleine 100 jaar geleden uitzag.
We gaan eerst richting Slotplaats met de vaart aan de rechterzijde. Het landgoed met haar bossen en lanen is in de 18e eeuw aangelegd. Enkele brede, statige lanen hebben de naam Singel gekregen. Er zijn 4 singels. Vlak bij bord einde bebouwde kom staat bordje “1 Zwarte Singel”. Je fietst door over gravelpad parallel aan de straat tot iets voorbij Capfun De Waldsang. Daar is “2 Witte Singel”. Voor je ligt toekomstig landgoed Johanna State (nog geen bordje).
We keren terug en nemen eerste bruggetje over de vaart en dan links. Bij de laatste bomen vind je de “3 Mjûmerswyk”. Zonder die wyk was volkshogeschool Allardsoog niet ontstaan. We komen deze wyk later bij Allardsoog weer tegen. Ook hier weer stukje terug tot tegenover de Slotplaats. “4 Slotsingel” staat bij het bruggetje.
Volg betonnen fietspad en later het rustige straatje tot op de Mjûmsterwei” (FKP64). Daar linksaf en helemaal door tot splitsing Allardsoog (FKP50). Onderweg kom je langs FKP82 en “5 Dwarswyk”. Bijna bij conferentiecentrum Nieuw Allardsoog bij een wegversmalling staat het 2e bordje “6 Mjûmerswyk”; hier lees je het vervolg van de reis van Jarig van der Wielen.
Aan het eind van de straat staat rechts in het perkje het bordje “7 Allardsoog” met daarin ook de oorsprong en locatie van de naam. Ga rechtsaf naar FKP11 met “8 Landweer”: de oude verdedigingswal. We vervolgen de Nije Drintsewei richting FKP95. Links ligt “9 monument verzetsstrijders”. Even verderop kruis je 1 van de uitlopers van de “10 Drentse wyk”. Daarna volgen nog “11 Pûpedobbe” aan je rechterzijde en rechtdoor fietsend net voor camping Kroese Beamke een 2e aftakking van de “12 Drentse wyk”.
We keren terug en nemen het gravel fietspad rechts (tegenover bordje “Pûpedobbe”). Eind fietspad rechtsaf (straat Mandefjild). Nadat je op straat bent is links het 3e bordje “13 Drentse wyk”. Ook hier is ca 250 jaar geleden turf gegraven en afgevoerd.
Eind van de straat linksaf via fietspad. Het fietspad ligt op de plek waar ca 300 jaar eerder een wyk is gegraven, maar deze ligt sinds 1985 aan de andere zijde van de straat. Na bordje “14 Vijfmeerswyk” neem je straat rechtsaf. Tegenover de afslag is de “15 Kromme wyk”. Verderop na ca 1 km in de bocht van de straat kruis je de vaart, de vroegere hoofdroute van de scheepvaart (en dus transport). De naam is daar “16 Mandewyk”.
Je blijft langs de vaart fietsen totdat je aan je linkerzijde “17 Biskopswyk” en “18 Djippe Gat” ziet. Het kan zijn dat het laatste genoemde bordje nog weg is; we denken dat het uit baldadigheid in de vaart is gegooid. Voor de 4e keer keren we en gaan naar FKP97. Hier linksaf en eerste straat rechts (Nije Feansterwei). Aan je rechterkant staat “19 Ganzemeer”: een mooie goed zichtbare pingoruïne uit de vorige ijstijd. Je fietst door. Bij betonen fietspad (Hepkemapaad) aan je linkerzijde staat rechts “20 Nije Feanster wyk”. Fiets door tot aan de vaart (FKP15). We nemen fietspad rechtsaf (om hier straks ook weer terug te komen). Fiets door, over bruggetje tot 1e zijstraat links (Mandefjild). Hier ben je eerder geweest. Keer terug en zie meteen links “21 Rimke wyk”. Bijna 2 woningen verderop aan je rechterzijde “22 Hannewyk”. Terug bij het bruggetje “23 Regte wyk” en “24 Djippe wyk”. Beide wyken doen hun naam geen eer meer aan. Aan de overkant van het bruggetje: “25 Mandewyk”. Dat is ook de naam van de streek en betekent gemeenschappelijke wyk.
Bij FKP 15 rechtdoor. Rechts tussen de eiken voor de 4e keer “26 Drentse wyk”: het eindpunt van deze wijdvertakte wyk. Verder “27 Spoelstra’s draai”. Hopelijk ligt het bruggetje over de vaart en is niet afgesloten. Probleem was dat het bruggetje is beschadigd tijdens het baggeren van de vaart in 2025 en dat het getouwtrek met de verzekering nogal lang heeft geduurd. Zoals je ook via de QR-code kunt lezen is dit het laatste (gerenoveerde) draaibruggetje nog over de vaart van Drachten naar Veenhuizen. Vlak voordat je de bebouwde kom binnen fietst rechts “28 Alde Drintse wei”: de eeuwenoude wandelroute tussen Drenthe en Friesland met richting Allardsoog de holle wegen.
Je bent weer in het centrum bij FKP39 en hebt nog 4 bordjes tegoed: allemaal paden/lanen; de wyken in Bakkeveen hebben we gehad. Linksaf naar FKP41. Voorbij camping Molecaten ’t Hout over het fietspad. Nabij begraafplaats ligt “29 Blauwhekkesingel”; de 4e singel van landgoed de Slotplaats. Daarna “30 Catherinalaantje” om bij “31 Beakendyk” uit te komen. Hier ligt ook het Pûpekrús met toelichting. Ga op fietspad rechtdoor tot bij camping Ikeleane en bordje “32 Ikeleane”. Je kunt door de Eikenlaan fietsen om bij de camping even rond te kijken en van de horeca gebruik te maken.
Daarmee eindigt de historische route langs 32 historische objecten en kun je naar het beginpunt terug fietsen. Maar er is meer ….
De Wijnjewoude route langs 20 paaltjes
In Wijnjewoude zijn er binnen hetzelfde project 20 historische plekken benoemd. Hierbij de route langs de voorlopig 20 punten. Ook deze route is ruim 21 km.
Hieronder het kaartje.
Digitaal: klik hier
GPX voor navigatie: klik hier
Hierboven een kaartje van de Wijnjewoude route. De cijfers in de cirkels corresponderen met de nummers in de tekst bij de vetgedrukte namen van de objecten.
De start (en finish) is bij camping de Ikeleane (ongeveer op de grens van Bakkeveen en Wijnjewoude).
Verlaat de Ikeleane en ga terug naar fietspad. Hier linksaf. Al spoedig zie je “1 Johannaleane” aan je rechterzijde. Bij Hotel De Stripe rechtdoor en vrijwel meteen daarna rechtsaf de doodlopend weg “Stripe” in. Aan het eind verder op fietspad en bij T-splitsing linksaf. Volg fietspad tot weer een splitsing van betonpaden: hier is “2 Freulevijver”. Route naar FKP33 vervolgen en daarna naar FKP71 en FKP27. Maar let op: na de tunnel rechtdoor tot je bij FKP45 komt. Hier rechtdoor tot klinkerstraat. Dan linksaf en aan je linkerzijde even voor het einde van de straat “3 Sparjebird”: het speel- en recreatieterrein.
Op de splitsing neem je het fietspad rechtdoor. Eerste afslag rechts nemen tot net over de vaart. Dit is de Opsterlandse Compagnonsvaart en is een andere dan die door Bakkeveen loopt. Al het veen zat hier blijkbaar aan de zuidkant van de vaart: de wyken lopen allemaal in ongeveer zuidelijke richting. Dit geeft een heldere, duidelijke structuur.
Je vindt achtereenvolgens: “4 Jan Evertswyk”, “5 Brouwerswyk”, “6 Limoeiswyk”, “7 Spekwyk” en “8 Rommertswyk”. Vlak na deze wyk is de voormalige trambrug. De tramverbinding is kort na de 2e wereldoorlog opgeheven. Hier vind je ook “9 Opsterlânske Kompanjonsfeart” over de naastliggende vaart. De volgende is rechts: ”10 Jan Hofswyk”. Je fietst de straat met dezelfde naam in, na ongeveer 1 km vind je “11 Kapellepôle”. Ga weer terug naar de vaart en daar rechtsaf. We krijgen dan “12 Pastoriewyk”, ”13 Hendrik Klazeswyk”, “14 Andries Bonneswyk”, ”15 Nieuwe of Heere Andringaswyk”. Je bent dan onder viaduct van de autoweg N381.
Fiets door, ga over de ophaalbrug (FKP47) en dan meten weer rechts richting FKP35. Je fietst buurtschap “Klein Groningen” binnen. In de bocht van de vaart staat bordje “16 Opsterlânske Kompanjonsfeart”. Einde van de straat links (via fietspad) en dan eerste straat rechts (Opperbuorren). In de bocht van de straat rechtsaf. Iets na huisnr 21 vind je aan de rechterzijde “17 Kattepoel”. Fiets terug, ga naar FKP93 en dan richting FKP21 tot net voorbij historisch kerkje (rechterzijde).
Dit kerkje van Duurswoude is omstreeks 1250 gebouwd in Romaanse stijl. In de kerk zijn nog restanten te zien van de zogenaamde Noormannenpoortjes. De beide poortjes dienden als ingangen voor mannen en vrouwen. De geslachten traden gescheiden binnen en woonden gescheiden de dienst bij. De vrouwen gingen door de (koude) noorderdeur en de mannen door die aan de zuidkant (warmer).
Hier linksaf tot op fietspad-langs-de klinkerstraat. Bordje “18 Jan Anne Leane” staat hier. Je gaat rechtsaf richting Bakkeveen. Daar kom je als eerste langs “19 Protterdâm” en daarna “20 Augustinusleane”. Vervolg de route naar eindpunt camping Ikeleane.
Reacties